Ik heb soms wel eens geen idee. Want geen idee is wel iets wat je kunt hebben. In gebiedende wijs vind ik het daarentegen vreemd om ‘geen’ te gebruiken. ‘Let op: zorg dat je geen idee hebt’. Dat schuilt mogelijk ook in de inhoudelijke uitdaging van die opdracht. Probeer jezelf op enig moment maar eens te betrappen op het niet hebben van ideeën. Dat terzijde.
 
‘Geen’ gebruik je als het aan mij is, uitsluitend om zelfstandig naamwoorden te ontkennen. Dus geen benul hebben mag, omdat benul dan zelfstandig is. ‘Niet’ is het woord om werkwoorden mee te ontkennen.
 
‘Ik heb geen benul’ is juist; je ontkent niet ‘het hebben van benul’. Je bevestigt het ‘niet hebben’. De ‘geen’ slaat in dit geval duidelijk op benul.
 
Het is niet eerlijk
Tot zover nog te volgen? Welnu. In de constructie ‘Van Basten gaf zijn team de opdracht geen tegendoelpunten te incasseren’, slaat de geen wat mij betreft sterk op het incasseren. Daar wringt toch een schoen. Of niet? ‘Niet’ in relatie tot incasseren, zou meer op zijn plaats zijn. Als ik de baas van het taaluniversum was tenminste. Simpelweg omdat het gek is iets te incasseren, wat er niet is.
 
Maar ja, ‘niet incasseren hoor, die tegendoelpunten’, is ook weer zowat. Die vlieger gaat dus niet beter op dan ‘incasseer geen doelpunten.’ Eerlijkheid gebiedt me dan ook te zeggen dat ik me ook wel eens bezondig aan het gebruik van geen in relatie tot niet handelen. Tegen mijn zus, zeg ik bijvoorbeeld regelmatig, ‘geen kleren kopen he’, als ze gaat winkelen. ‘En vooral geen blauwe.’ Niet doen.
 
Toch… je kunt volgens mij niet ‘iets kopen’ wat ‘niets’ is, ondanks dat je wel degelijk ’iets’ niet kunt kopen. Het klinkt zo normaal ‘ik kocht vandaag witbrood, geen bruin brood’. Je bevestigt het ‘niet kopen van bruin’. Hmm… helaas kan ik desondanks niet zeggen dat ik er geen probleem mee heb. ‘Ik kocht vandaag appels, peren en geen kleren.’ Hoe ziet dat er bijvoorbeeld uit op een kassabon? Drie stuks geen kleren à geen geld, maakt subtotaal van drie keer niets?