Als tekschrijver bevind ik me op eenzame hoogte. Ik leef in een ivoren toren, dat is de tol die ik betaal voor mijn gave. De woorden die ik aan het papier of beeldscherm toevertrouw, zijn mijn beste vrienden. Dat betekent niet dat ik helemaal verstoken blijf van sociaal contact. Zo heb ik eens iemand gekend, een vakgenote, met een wonderlijk taalgevoel. Ze proefde woorden. Sommige woorden vond ze goor. Niet vanwege de betekenis, maar vanwege de klank.

Ook met uitdrukkingen had ze een bijzondere relatie. Op een dag bekende ze dat ze meer dan twintig jaar had gedacht dat ‘de kantjes er vanaf lopen’ betekent dat je ontzettend goed je best doet. “Mijn vorige werkgever zei regelmatig dat ik de kantjes er vanaf liep!”, schreef ze in sollicitatiebrieven (tenminste, in mijn fantasie. Of het echt gebeurd is, heb ik haar nooit gevraagd).

Vandaag zit ik weer in mijn toren te schrijven. Ik staar uit het raam en kijk neer op de mensheid onder me. Mijn gedachten dwalen af naar haar en de kantjes die zij er vanaf liep.

Ernst Hirsch Ballin, minister van justitie en part-time taalfilossoof, heeft een plan. Een plan om ons land te verbeteren en de maatschappelijke eenheid te bevorderen. Het is even simpel als briljant: we moeten het woord ‘allochtoon’ schrappen. Ook het woord autochtoon verbannen we uit de Nederlandse taal en zodoende zijn we van alle problemen die met integratie samenhangen verlost. Wat je niet ziet, bestaat immers niet. En wat je niet benoemt al helemaal niet. Briljant!

De ANWB heeft in navolging van Ernst opgeroepen om de term ‘lekke band’ niet langer te gebruiken. Microsoft wil af van het woord ‘foutmelding’. Namens tekstschrijvend Nederland stel ik hierbij voor om ook de woordgroep ‘Ernst Hirsch Ballin’ uit onze taal te schrappen.

Nopen betekent ‘noodzaken toe’. De situatie noopt tot ingrijpen. Dit stukje noopt ertoe verder te lezen. Ik vind het een mooi woord, dat je helaas veel te weinig hoort. En dan wordt het nog vaak foutief gebruikt ook!

Iets noopt ‘tot’ een bepaalde consequentie of ‘ertoe’, maar niets noopt ‘om’, zoals regelmatig te lezen valt. Zo schreef het FD (Financiële dagblad) onlangs: “Dat kan Eriks nopen om zijn overnameactiviteiten te verleggen naar kleinere bedrijven in andere landen.”

Hulde voor het FD  voor het gebruik van het Woord van de Week, maar ook het dringende advies om de volgende stelregel ter harte te nemen: “geniet, maar noop niet om.”

In het gratis treinblaadje Metro las ik vanochtend een artikel over mogelijk nieuw bewijs omtrent de moord op J.F. Kennedy. “Volgens experts is de bewijslast echter vals”, schrijft razende reporter Ruben Eg. Beste Ruben, volgens mij (expert) is jouw gebruik van het woord ‘bewijslast’ vals.

‘Bewijslast’ betekent namelijk de verplichting om bepaald bewijs te leveren. In Nederland en tal van andere fijne landen ben je onschuldig tot het tegendeel is bewezen. De bewijslast ligt dus bij de beschuldigende partij. In dit geval beschuldig ik iemand van foutief taalgebruik. De bewijslast ligt dus bij mij. Het bewijs is onder meer hier te vinden.

In het artikel over de moord op JFK moet gewoon staan dat ‘het bewijs’ vals is. Dat klinkt misschien iets minder chic en ronkt wellicht wat minder, maar is tenminste correct. Verwarrend genoeg is bewijs wel vaak belastend overigens, niet te verwarren met laster. Lastig he?

Daarom speciaal voor Ruben, zijn collega’s bij Metro en alle andere lezertjes is het Woord van de Week: bewijslast!

De tijd dat oplossingen bij problemen hoorden ligt ver achter ons. De oplossing is tegenwoordig een product op zich, dat achter ieder gewenst woord geplakt kan worden. Er is bijvoorbeeld een tijdschrift op de markt met de titel “PC-oplossingen”. Zo ken ik er nog wel een paar: een fiets is een vervoersoplossing, een broodje kaas een hongeroplossing en een theelepeltje een roeroplossing. Een veter is natuurlijk een schoenoplossing, een schemerlamp een lichtoplossing en ga-zo-maar-door. De wereld zit vol oplossingen! En daar heb ik als tekstschrijver fundamentele problemen mee.

Als professioneel tekstschrijver sta ik garant voor overtuigende teksten. Helaas geldt dit niet voor al mijn vakbroeders. Sommigen weten zelfs nauwelijks wat overtuigend is, of wat het verschil is tussen ‘overtuigen’ en ‘overreden’. Gelukkig zijn de meesten verstandig genoeg om mijn site met argusogen in de gaten te houden, zodat ze kunnen profiteren van Tims Teksttips!

‘Overtuigen’ en ‘overreden’ liggen dicht bij elkaar en worden vaak met elkaar verward. In beide gevallen gaat het erom een ander met behulp van argumenten te beïnvloeden. Het verschil is dat het in het geval van ‘overtuigen’ gaat om een gedachte of overtuiging en in het geval van ‘overreden’ om gedrag.

Dus: Ik heb hem ervan overtuigd dat je ‘overtuigen’ en ‘overreden’ niet door elkaar kunt gebruiken. En: Ik heb hem kunnen overreden deze twee woorden niet door elkaar te gebruiken.

Graag gedaan!

De handel in kaviaar heeft het zwaar. De onbevruchte steureitjes zijn namelijk zeldzaam aan het worden. Maar daar waar de steur het laat afweten, brengt de lompvis verlossing. Volgens het etiket op het potje in ieder geval. Lompvis! Ben je mooi klaar mee. Als vis. 
 
Nee, dan snotolf. Want zo heet de lompvis namelijk echt. Deze trotse zoutwatervis komt voor in de Noordelijke IJszee, de Atlantische Oceaan en de noordelijke Stille Oceaan. ‘Snotolf’ staat kennelijk niet goed op het etiket en daarom besloot een doorgewinterde kuitverkoper de vis om te dopen in ‘lompvis’. Maar lomp is de snotolf allerminst, onooglijk wel. Dat is goed voor de kaviaar. Geen haar op het hoofd van een andere vis die Continue Reading »

Door een technische storing vielen in de online versie van het woordenboek enkele aanduidingen weg, zoals ‘informeel’ of ‘Vlaams’. Ook de waarschuwing ‘beledigend’ is komen te vervallen, onder meer bij het woord ‘geitenneuker’. Dat definieert Van Dale daardoor klakkeloos als ‘moslim’. In de geest van Theo, zou je zeggen, maar toevalligerwijs was Theo van Gogh een matig begaafd woordenboekenmaker.
 
Een oplettende gebruiker van Van Dale.nl bracht deze kwestie aan het licht. Ik vraag me af wie in naam der letteren het woord ‘geitenneuker’ in het woordenboek opzoekt. Over het woord neuken (informeel!) hoef ik het niet te hebben en ik vermoed dat iedereen wel weet dat een geit een ‘herkauwend dier met holle, naar achter gekromde hoorns en lange haren aan de onderkaak’ is.
 
Hoewel, mijn papieren woordenboek geeft daarnaast nog een andere definitie, te weten ‘meisje dat zich giechelig gedraagt’. Ook daarmee is geslachtsgemeenschap mogelijk, mijns inziens. Een genoegen dat allerminst is voorbehouden aan moslims. ‘Moslim’ als definitie voor ‘geitenneuker’ is dan ook niet alleen beledigend, maar ook inhoudelijk hoogst twijfelachtig.
 
Van Dale is momenteel druk doende de fout te corrigeren. Om alle kommaneukers tevreden te stellen.

Ik hoorde het vanochtend weer op de radio: ‘Ik ben mezelf niet of al die jaren nooit geweest’, de eerste hit van Thomas Acda en Paul de Munnik uit 1998. Pakkend liedje, maar helaas grammaticaal onjuist. Het makkelijk mee te zingen refrein bevat een eigenaardige constructie, namelijk de foutieve samentrekking.
 
Voluit luidt de zin: ‘ik ben mezelf niet of ik ben mezelf al die jaren nooit geweest.’ Het tweede ‘ik ben mezelf’ lijkt zonder problemen weg te kunnen. De lezer – of in dit geval luisteraar – kan dit zelf wel invullen. Grammaticaal gezien kan het tweede ‘ben’ echter niet weg, omdat het een andere functie heeft. In de zin ‘ik ben mezelf niet’, is ‘ben’ het hoofdwerkwoord (‘ik ben…’). In de zin ‘ik ben mezelf niet geweest’ is ‘ben’ een hulpwerkwoord bij ‘geweest’. De regel is dat je alleen mag samentrekken als er sprake is van hetzelfde type werkwoord.
 
De fans zal deze muggenzifterij weinig kunnen schelen. Zij staan bij optredens gewoon vooraan deze dichterlijke vrijheid mee te zingen. Alsof er geen grammaticale regels zijn, of nooit geweest.

Het woord van deze week is zonder twijfel ‘gezwogen’, de Arubaanse, semi-criminele variant van ‘gezwegen’. Joran van der Sloot gebruikte het woord in de roemruchte uitzending van Peter R. de Vries. Speciaal voor Joran, iedereen op Aruba en alle 7 miljoen Nederlanders die naar de uitzending keken, schep ik graag duidelijkheid:

Liegen – gelogen
Bedriegen – bedrogen
Bedreigen – bedreigd
Krijgen – gekregen
Zwijgen – gezwegen

“Een verkeerde komma of letter

Maakt zelfs van Jezus nog een ketter”

(Herman Finkers)

“Een verkeerde punt of spatie

Welkom op mijn weblog, waar je per heden alles kunt lezen over taal en tekst. Ter lering ende vermaak. Boordevol taaltechnische totaaloplossingen.